سیزده‌بدر، جشن دیرینه‌ای که ریشه در فرهنگ ایرانی دارد، همواره با دو رویه همراه بوده است؛ از یک‌سو، روزی برای تجدید روحیه، گردهمایی خانواده‌ها و لذت بردن از طبیعت، و از سوی دیگر، زمانی که محیط زیست با تهدیدهای جدی مواجه می‌شود. در سال‌های اخیر، افزایش حضور گردشگران و نبود فرهنگ صحیح مدیریت پسماند، مشکلات زیست‌محیطی را تشدید کرده است.

در کهگیلویه و بویراحمد، منطقه‌ای که به دلیل تنوع زیستی و جاذبه‌های طبیعی‌اش شناخته می‌شود، حساسیت‌ها نسبت به این موضوع بیشتر است. امسال، اداره کل محیط زیست استان با راه‌اندازی ۱۸ پایگاه زیست‌محیطی تلاش کرده است تا با آموزش، توزیع کیسه‌های زباله و نظارت بیشتر، از آسیب‌های احتمالی بکاهد. اما آیا این اقدامات می‌تواند مانع از تخریب محیط زیست شود؟ آیا فرهنگ‌سازی به تنهایی کافی است یا باید به سراغ سیاست‌های سخت‌گیرانه‌تر رفت؟

نظارت، آموزش و چالش‌های حفاظت از محیط زیست

روز طبیعت، یا همان سیزده‌بدر، یکی از مهم‌ترین مناسبت‌های فرهنگی و اجتماعی در ایران به شمار می‌رود. در این روز، مردم به دامان طبیعت پناه می‌برند تا ساعاتی را دور از زندگی شهری سپری کنند. اما در عین حال، این حضور گسترده گاهی با مشکلات زیست‌محیطی همراه می‌شود؛ از انباشت زباله گرفته تا تخریب پوشش گیاهی و حیات وحش.

نظارت و آموزش در مناطق گردشگری و حفاظت‌شده

عبدال دیانتی‌نسب، مدیرکل حفاظت محیط زیست کهگیلویه و بویراحمد، اعلام کرد که ۱۸ پایگاه زیست‌محیطی در مناطق گردشگری و حفاظت‌شده استان فعالیت دارند. این پایگاه‌ها در روز طبیعت با توزیع کیسه‌های زباله در بین گردشگران و شهروندان، تلاش می‌کنند از آلودگی محیط جلوگیری کنند. اما آیا این اقدامات کافی است؟

به گفته دیانتی‌نسب، محیط‌بانان و کارشناسان محیط زیست نیز در ادارات محیط زیست شهرستان‌ها مستقر شده و علاوه بر نظارت، آموزش‌هایی در زمینه مدیریت پسماند و تفکیک زباله ارائه می‌دهند. اما تجربه سال‌های گذشته نشان داده که چالش اصلی نه در توزیع کیسه‌های زباله، بلکه در نحوه برخورد شهروندان با محیط زیست است.

از توصیه‌های زیست‌محیطی تا چالش‌های اجرایی

مدیرکل محیط زیست استان از شهروندان خواسته است که از شکستن شاخه‌های درختان و روشن کردن آتش در طبیعت خودداری کنند. این توصیه‌ها در حالی مطرح می‌شود که هر ساله در چنین روزی، گزارش‌هایی از آتش‌سوزی در جنگل‌ها و تخریب پوشش گیاهی منتشر می‌شود. پرسش اساسی این است که آیا صرف توصیه و هشدار، بدون ایجاد ضمانت‌های اجرایی و اعمال نظارت دقیق، می‌تواند مانع از آسیب‌های زیست‌محیطی شود؟

یکی از چالش‌های بزرگ در این زمینه، نبود یک سیستم مؤثر برای برخورد با متخلفان است. هرچند دیانتی‌نسب از شهروندان خواسته است که در صورت مشاهده هرگونه تخلف، گزارش‌های خود را با شماره ۱۵۴۰ در میان بگذارند، اما مسئله اینجاست که بسیاری از تخلفات زیست‌محیطی در مناطق دورافتاده رخ می‌دهد و امکان نظارت لحظه‌ای بر همه نقاط وجود ندارد.

آیا فرهنگ‌سازی کافی است؟

سازمان محیط زیست در سال‌های اخیر بر فرهنگ‌سازی در زمینه حفاظت از محیط زیست تأکید داشته است. اما تجربه نشان می‌دهد که فرهنگ‌سازی به تنهایی کافی نیست و باید در کنار آن، قوانین سخت‌گیرانه‌تری نیز به اجرا گذاشته شود. برای مثال، در برخی کشورها جریمه‌های سنگینی برای رهاسازی زباله در طبیعت وضع شده است. آیا در ایران نیز می‌توان چنین قوانینی را به طور جدی اجرا کرد؟

مسئولیت جمعی در حفاظت از طبیعت

روز طبیعت فرصتی است برای لذت بردن از زیبایی‌های طبیعی، اما این لذت نباید به بهای آسیب رساندن به محیط زیست تمام شود. فعالیت ۱۸ پایگاه زیست‌محیطی کهگیلویه و بویراحمد اقدامی مثبت است، اما اگر این اقدامات با سیاست‌های جدی‌تر، آموزش همگانی مؤثرتر و ضمانت‌های اجرایی قوی‌تر همراه نشود، نمی‌توان انتظار داشت که چالش‌های زیست‌محیطی این روز کاهش یابد. شاید زمان آن رسیده است که مسئولیت حفاظت از طبیعت، نه فقط بر دوش سازمان‌های دولتی، بلکه بر دوش تک‌تک شهروندان قرار گیرد